spacer.gif spacer.gif spacer.gif spacer.gif spacer.gif spacer.gif spacer.gif spacer.gif spacer.gif
HeaderLeft.gif HeaderTop3.gif HeaderTop2.gif spacer.gif
Aan de slag met verlegenheid!  
spacer.gif
spacer.gif spacer.gif Ik ben verlegen spacer.gif
BannerTop.gif HeaderEye.gif spacer.gif
BannerLeft.jpg   BannerRight.jpg spacer.gif
BannerBott.jpg spacer.gif
HeaderBottbg.jpg spacer.gif
Main Menu
· Home
· Nieuws


Verlegenheid informatie

· Wat is verlegenheid
· Gedachten en emoties
· Omgeving
· Het ontstaan
· In het lichaam
· In de hersenen
· Verlegen jongeren

· Bronvermelding


En verder...
· Links
· Tips
· Gastenboek



Informatie
Deze website heb ik gemaakt als onderdeel van mijn eindwerkstuk. Dit is een werkstuk dat je maakt in het laatste jaar op de vrije school. De informatie van het schriftelijk deel van mijn eindwerkstuk staat hier op de website, ik hoop dat jullie er iets aan hebben. Ik sta open voor vragen of opmerkingen.

Ilse

April 2004


Wat is verlegenheid

Wat is verlegenheid nou eigenlijk? Heel kort gezegd is dat: "angst in gezelschap van mensen". Een andere term voor verlegenheid zou angst in sociale situaties kunnen zijn. In gezelschap van mensen denk je constant dat je beoordeeld of erger nog veroordeeld wordt bij alles wat je doet en zegt. Daardoor word je je pijnlijk bewust van jezelf, van alles wat je doet en zegt. Het kan dat je hierdoor minder betrokken bent of lijkt bij bijvoorbeeld een gesprek.

Zoals ik al zei is eigenlijk iedereen wel eens verlegen. Op bepaalde spannende momenten zoals een sollicitatiegesprek of wanneer we iemand mee uitvragen lijkt ons lichaam ons in de steek te laten. Om af toe verlegen te zijn is niet zo erg, het wordt pas een probleem als het een belemmering vormt voor een leuk en sociaal leven. Want als die verlegenheid te heftig is, dan kan ze verlammend werken en zelfs tot een sociaal isolement leiden.


Wat is verlegenheid volgens het publiek?

In mijn enquête heb ik ook de vraag gesteld: Wat is verlegenheid volgens jou? Op die vraag kreeg ik veel leuke en interessante antwoorden. Daarvan wil ik er hier een aantal (gedeeltelijk) citeren, omdat zo ook meer duidelijk wordt hoe verlegenheid ervaren wordt. Hier volgen enkele antwoorden:

"In het beste geval een schattige karaktereigenschap, in het slechtste geval een sociale handicap die iemand zodanig kan verhinderen contacten te leggen met andere mensen dat het kan leiden tot sociaal isolement en depressies. Ik denk dat ik zelf het gehele spectrum van verlegenheid inmiddels wel bewandeld heb."

"…Dat je je de hele tijd zorgen maakt over wat andere mensen wel zullen denken als je iets zegt of juist niets zegt…"

"…Je hebt vaak het idee dat je er niet echt bij hoort…"

"Ik denk dat het angst is om niet geaccepteerd te worden zoals je bent. Die angst is gebaseerd op een negatief zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen waardoor je afhankelijk wordt van het oordeel van de ander. Uit de ander wil de verlegen mens zijn bestaansrecht halen. Omdat de puber nog niet altijd goed weet wie hij zelf is of daarvoor durft te uit te komen, komt op die leeftijd veel verlegenheid voor."

"…Irritant…"

"Verlegenheid is heel vervelend, extreem frustrerend en oorzaak voor verdriet."

Wat bij de antwoorden vooral opviel, was dat ze bijna allemaal een aspect erin hadden van jezelf niet durven uiten. Dat varieerde van niets zeggen, tot niet jezelf durven te zijn. Verder was het opvallend dat iedereen die de enquête invulde bekend was met verlegenheid, terwijl een minderheid zichzelf als verlegen beschouwde. Iedereen kende blijkbaar het gevoel of het verschijnsel goed, waardoor het mij nog meer verbaasde dat er niet meer begrip en openheid over is.


Oorsprong en definitie van verlegenheid

Het woord verlegen betekent oorspronkelijk verkeerd gelegen, te lang gelegen en in het bijzonder krachteloos geworden. Sinds 1741 wordt het woord toegepast in situaties en op mensen met betrekking tot hun persoonlijkheid en gedrag. Sinds die tijd heeft zich langzaam een definitie gevormd. (Bron: H.T. van de Molen, "Hulp als onderwijs"met enige aanpassingen van mijn kant in het taalgebruik.) Van verlegenheid is sprake als iemand:

  • Zichzelf verlegen noemt
  • Bij navraag en/of gedragsobservatie blijkt dat hij/zij in bepaalde sociale situaties uit gewoonte te kampen heeft met:
    1. gevoelens van spanning (niet vrij voelen);
    2. gedragproblemen (niet weten hoe zich te moeten gedragen, of niet durven te doen wat hij juist acht, vooral zich niet vrij durven uiten);
    3. negatieve gedachtes over zichzelf.
Cartoon over verlegenheid

Iedereen kent wel het stereotype beeld van een verlegen persoon, het muurbloempje dat nooit iets durft te zeggen, dat je niet aankijkt als je spreekt. Verlegenheid is echter niet stereotiep, het is heel divers en uit zich bij iedereen anders. Er zijn wel algemene kenmerken, kenmerken die de meeste verlegen personen wel herkennen. De belangrijkste zal ik bespreken.

In de literatuur is men het niet altijd eens over alle kenmerken van verlegenheid. Maar steeds keren drie thema's in een bepaalde vorm terug. Bernardo Carducci wist deze thema's in zijn boek ("Verlegen, nou en!") mooi samen te vatten:

  • Verlegen mensen zitten gevangen in een conflict tussen toenadering en ontwijking.
  • Verlegen mensen wennen over het algemeen langzaam aan nieuwe mensen, plaatsen en situaties.
  • Verlegen mensen voelen zich op een bepaald terrein op hun gemak (hun veilige terrein) en kunnen dit uitbreiden.

Deze drie hoofdthema's kunnen je helpen verlegenheid te begrijpen. Daarom zal ik op elk daarvan wat dieper ingaan.


Toenadering en ontwijking

Er zijn mensen die totaal geen moeite hebben met contact leggen; zij maken gemakkelijk een praatje met buren of vreemden. Ze zijn geïnteresseerd en leren door sociale interacties zichzelf en anderen kennen. Anderen zijn meer beschouwende types. Ze zijn het liefst alleen of met goede vrienden en bemoeien zich niet veel met anderen.

Cartoon over toenadering en ontwijking

Maar wat nou als deze beide zaken, toenadering en ontwijking, op hetzelfde moment, verenigd liggen in één persoon? Dat veroorzaakt innerlijke strijd, je wilt eigenlijk mensen opzoeken, maar aan de andere kant wil je het liefst bij ze uit de buurt blijven. Je wilt dat ze je accepteren, maar durft jezelf niet bloot te geven. Onzeker en vol twijfel ben je bijna niet meer in staat iets te doen. Vooral de eerste stap is dan moeilijk. Dan moet je een cirkel van angst doorbreken. Je neemt een risico en op dat moment voelt dat risico heel groot. Maar als dit eerste conflict eenmaal overwonnen, is laten mensen zich er meestal niet van weerhouden zichzelf te zijn.

"Verlegenheid is voor mij: In contact willen treden met mensen en door allerlei bezwaren er toch niet toe komen.
Deze bezwaren liggen dan vooral in de sfeer van: wat zullen ze wel niet vinden van mij vinden als ik nu zomaar op ze af stap."

Het is alleen maar natuurlijk om te verlangen naar datgene waar je bang voor bent en dat je bang bent voor datgene waar je naar verlangt, zolang dit een angst is die je kan overwinnen. Dit is moeilijker als de angst groot is en sterk verankerd ligt in je gedrag en gevoelens, maar het is altijd mogelijk.


Acclimatiseren

Stel, er is een feest, je kent wel een paar mensen, maar lang niet iedereen, je komt binnen en wat nu. De meeste mensen voelen zich in een dergelijk situatie niet op hun gemak. Maar na een paar minuten, ontspannen ze wat, raken aan de praat met een kennis of leren nieuwe mensen kennen. De gewenningsperiode is dan voorbij, iemand is geacclimatiseerd. Iedereen moet aan nieuwe situaties wennen, je onderzoekt dan de nieuwe omstandigheden. Bij verlegen mensen duurt deze gewenningsperiode gewoonlijk langer.

Als iemand in een nieuwe situatie komt, waar hij/zij niet mee bekend is, voelt hij/zij zich niet op zijn gemak. Iedereen moet dan wennen, dat is biologische bepaald, in een nieuwe situatie ben je op je hoede. Het enige wat verschilt, is de tijd die je nodig hebt om te wennen, of te acclimatiseren. De ene persoon doet dat in een paar minuten, de ander zal zich na een week nog niet op zijn gemak voelen. Verlegen mensen hebben langer de tijd nodig om hun schroom kwijt te raken. Het is niet verkeerd om er langer over te doen, je moet je er alleen op instellen. Als je het gaat overhaasten ontstaat een gevoel van ontevredenheid.

Die langzame aanpassing zie je terug in alle fasen van het leven. Uit onderzoek blijkt dat verlegen mensen bepaalde ontwikkelingen later voltooien dan anderen. Tieners die pas laat beginnen met uitgaan, studenten die nog elk weekend naar huis gaan, of iemand die op het werk niet zelfstandig bezig durft te zijn. De enige manier hoe je hiermee om kunt gaan, is jezelf meer ruimte geven. Pas als je accepteert dat je er langer over doet om ergens aan te wennen, kun je nieuwe situaties opzoeken en er zo voor zorgen dat je makkelijker aan nieuwe situaties went.


Het veilige terrein

Verlegen mensen hebben meestal een bepaald gebied in hun sociale leven waar ze niet of nauwelijks verlegen zijn. Dit wordt vaak het veilige terrein genoemd. Op het veilige terrein kan iemand zich ontplooien en zichzelf zijn.

Het veilige terrein is er in meerdere opzichten, zoals Carducci schrijft in zijn boek. Het is op het tastbare gebied: je kamer, je buurt, de vaste plekken waar je komt. Ook is er een veilig terrein in sociaal opzicht. Dat zijn de mensen die op jou gesteld zijn, waar je op kunt rekenen, zoals je familie en naaste vrienden. Dan is er nog het veilige terrein in persoonlijk opzicht. Dit berust op je kwaliteiten. Het zijn de dingen die je goed kan, zoals rekenen voetballen of een vreemde taal lezen.

Bij verlegen mensen dreigt het gevaar dat het veilige terrein hetzelfde blijft of zelfs kleiner wordt. Dat is een stilstand in de ontwikkeling. Het is moeilijk om je veilige terrein uit te breiden. Daarvoor moeten er namelijk nieuwe situaties, nieuwe mensen en nieuwe zaken in jouw omgeving komen. Die barrière kan wel verkleind worden door voort te borduren op je bestaande veilige terrein. Bijvoorbeeld door als je goed bent in stijldansen, eens een ander soort dans te gaan doen waar je nieuwe mensen leert kennen. Door niet te grote stappen te maken, maar je veilige terrein langzaam uit te breiden maak je het minder eng en is er meer kans op succes.


Sociale angst en sociale fobie

25% van de bevolking is chronisch verlegen. Maar verlegenheid is er in nog sterkere vormen. Bij 4% van de mensen spreek je van sociale angst en bij 1% is het nog extremer: sociale fobie. Deze vorm is zo extreem dat het dagelijks functioneren ernstig belemmerd wordt.

Sociale angst steekt meestal de kop op tijdens de adolescentie. Het vermijden van sociale situaties gebeurd veel. Niet naar feesten gaan, geen sociale contacten buiten de opleiding of het werk. Sociale angst gaat vaak gepaard met gedrags- en gedachtepatronen die diep zijn ingesleten. Want hoewel sociale angst zich vaak pas openbaart tijdens de puberteit, kunnen de kiemen ervan al veel eerder gelegd zijn, vaak al in de peuter- of kleutertijd. Om te voorkomen dat bij sociale angst het gedrag en het negatieve zelfbeeld sterk inslijten, is het belangrijk voor de omgeving de signalen al vroeg op te vangen. Iemand met sociale angst zal hard proberen zijn problemen verborgen te houden. Zelf de stap naar hulp zetten is meestal teveel gevraagd.



Footerdot.gif
Jij ook?